Γιατί είναι προβληματική η μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία

Δεν λείπουν χαρτιά, πιστοποιητικά και πτυχία, δουλειές λείπουν. Αυτό το γνωρίζει οποιοσδήποτε έχει στοιχειωδώς επαφή με ανθρώπους (και κυρίως νέους σε ηλικία) γύρω του. Το επιβεβαιώνει όμως και η Κομισιόν, που εκπονεί τις σχετικές έρευνες για όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίες περιγράφουν μια ζοφερή κατάσταση για την Ελλάδα.

Του Χρήστου Πραμαντιώτη

Όπως δείχνει η Έκθεση Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2017, η Ελλάδα δεν τα πηγαίνει καλά στους δείκτες απασχόλησης αποφοίτων τριτοβάθμιας, ανώτερης δευτεροβάθμιας, και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Βεβαίως αυτό δεν είναι είδηση, καθώς συνολικά η απασχόληση έχει καταβαραθρωθεί εν μέσω τριπλής μνημονιακής θεραπείας…

Εκείνο όμως που προκαλεί εντύπωση είναι ότι παρ’ όλο που ούτε οι αριθμοί ούτε και οι άνθρωποι ευημερούν, σύμπαν το εν Ελλάδι πολιτικό σύστημα αποφαίνεται ότι η γνώση, η κατάρτιση, η διά βίου μάθηση, οι κάθε είδους μαθητείες ανοίγουν δρόμους προς την απασχόληση. Ένα μότο που ταιριάζει τόσο σε πολιτική εκφώνηση όσο και σε διαφημιστική καμπάνια κολεγίων και ιδιωτικών ΙΕΚ.

Έχουμε και λέμε λοιπόν. Σύμφωνα με την Έκθεση που δημοσίευσε η Κομισιόν, τα επίπεδα απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων εξακολουθούν να είναι πολύ χαμηλά στην Ελλάδα. Η συνολική ανεργία εξακολουθεί να είναι η υψηλότερη στην Ε.Ε. με ποσοστό 23,6% το 2016, η δε ανεργία των νέων (ηλικίας 15-24 ετών) ανέρχεται σε 47,3%. Το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων από την τριτοβάθμια εκπαίδευση το 2016 ήταν το χαμηλότερο στην Ε.Ε.-28, καθώς ανήλθε σε 55%, και υπολειπόταν μακράν του μέσου όρου της Ε.Ε. (82,2%). Παρόμοια τάση παρατηρείται και όσον αφορά τους αποφοίτους ανώτερης δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης: το ποσοστό απασχόλησής τους αυξήθηκε ελαφρώς στο 37,8%, αλλά παραμένει μακράν το χαμηλότερο στην Ε.Ε. Όσον αφορά το ποσοστό των νέων (ηλικίας 15-29 ετών) εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης, το οποίο ανήλθε σε 22,2% το 2016, ήταν το δεύτερο υψηλότερο μετά τη Βουλγαρία.

Τι λένε αυτοί οι αριθμοί;

1. Ότι το πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης «βρίσκει δουλειά» σε περίπου 5 στους 10 νέους. [σ.σ.: Τα πρωτεία έχει σε αυτή την κατηγορία η Μάλτα (97% ποσοστό απασχόλησης) και ακολουθούν Ολλανδία, Γερμανία, Σουηδία, Λιθουανία].

Όμως στην περίπτωση αυτή, των προσφάτως αποφοιτησάντων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ακόμη και όσοι έχουν μια απασχόληση, είναι πολύ πιθανό αυτή να μην έχει καμία σχέση με τις σπουδές τους, καθώς (πάλι σύμφωνα με την Έκθεση της Κομισιόν) 40,2% των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ηλικίας 25-34 ετών απασχολούνται σε θέσεις εργασίας με κατώτερες απαιτήσεις από το επίπεδο εκπαίδευσης που έχουν ολοκληρώσει.

2. Ότι το χαρτί του (Γενικού, Επαγγελματικού, Εσπερινού κλπ.) Λυκείου και το χαρτί που παίρνεις κατόπιν από τη μετασχολική επαγγελματική κατάρτιση «βρίσκει δουλειά» σε λιγότερους από 4 στους 10 νέους. [σ.σ.: Την καλύτερη επίδοση έχει στην Ε.Ε.-28 και πάλι η Μάλτα, όπου περισσότερο από το 95,5% των ατόμων της κατηγορίας αυτής απασχολείται. Ακολουθούν Γερμανία και Τσεχία].

Και αν για την πρώτη περίπτωση είναι πάντα εύκολο το απαξιωτικό επιχείρημα ότι «έχουμε πάρα πολλούς πτυχιούχους», η δεύτερη περίπτωση καθιστά πραγματικά δυσεξήγητο το πώς ακριβώς θα δημιουργήσει ευκαιρίες εργασίας η σύσταση της Κομισιόν να ενισχυθεί η ελκυστικότητα της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΕΕΚ). Από την ίδια έκθεση, αντιγράφουμε: «Το ποσοστό των σπουδαστών ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην ΕΕΚ είναι σταθερό και κυμαίνεται γύρω στο 30%, πολύ κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (47,3%) … Πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω η εικόνα της ΕΕΚ καθώς και η πρόσβαση σε αυτή».

Αν δεν υπάρχουν επαρκείς θέσεις εργασίας, αν καταστρέφονται θέσεις εργασίας, ποια η σκοπιμότητα αυτής της κατεύθυνσης; Η συσσώρευση Βεβαιώσεων Επαγγελματικής Κατάρτισης και Επαγγελματικών Πτυχίων Επιπέδου 4 και Επιπέδου 5 κ.τ.ό.; Ή μήπως η δημιουργία μιας δεξαμενής ανέργων που θα ανακυκλώνονται μέσω… μαθητείας;

Γιατί και επί αυτού διατυπώνει συστάσεις η Κομισιόν: «Θα πρέπει να προβλεφθεί η περαιτέρω αναβάθμιση και διεύρυνση του θεσμού της μαθητείας και των ευκαιριών μάθησης στον χώρο εργασίας». Συστάσεις που προφανώς βρίσκονται «εντός γραμμής» του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας που έχει αρκούντως διαφημίσει τον νέο θεσμό του «Μεταλυκειακού Έτους-Τάξη Μαθητείας», ένα πρόγραμμα το οποίο ξεκίνησε από τον Μάρτιο του 2017 για αποφοίτους Επαγγελματικών Λυκείων, ηλικίας 18-24 ετών που παρέχουν εργασία για 9 μήνες σε δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις. Μια παλιά πρακτική που υπόσχεται την «ένταξη σε πραγματικό εργασιακό περιβάλλον», αλλά η οποία, επειδή διευκολύνει τις επιχειρήσεις αφενός να καλύπτουν τις ανάγκες τους με ελάχιστο κόστος (αντί να προσφέρουν κανονικές θέσεις εργασίας) και αφετέρου να ανακυκλώνουν… μαθητές, αυξάνει με έμμεσο τρόπο την ανεργία. Ή μήπως όχι;