22 μήνες για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία – Το σχέδιο δράσης και το μεγάλο «στοίχημα»

H Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (Κ.Αλ.Ο.) έχει προταθεί, τα τελευταία χρόνια, ως εναλλακτική μορφή οργάνωσης της οικονομίας, αντικαθιστώντας την κυριαρχία της αγοράς με την προσφορά στην κοινωνία. Όλο και πιο συχνά πλέον αποδεικνύεται η ανάγκη να προτεραιοποιηθούν οι ανάγκες των πολλών και η προστασία του περιβάλλοντος έναντι των οικονομικών κερδών των επιχειρήσεων.

Γράφει ο Αντώνης Βόρλοου*

Η ενασχόλησή μου με την Κ.Αλ.Ο. ανάγεται στην απαρχή της δημιουργίας αυτού του νέου πλαισίου οικονομικής δραστηριότητας στην χώρα μας. Αρχικά δραστηριοποιήθηκα ως υπηρεσιακός παράγοντας του υπουργείου Εργασίας και τους τελευταίους 22 μήνες είχα την τιμή να υπηρετήσω ως Ειδικός Γραμματέας για την (Κ.Αλ.Ο.).

Η σύσταση της συγκεκριμένης Ειδικής Γραμματείας αποτελεί την υλοποίηση της οραματικής προσπάθειας της πρώην αν. υπουργού του υπουργείου Εργασίας, της κας Ράνιας Αντωνοπούλου, η οποία με τον νόμο 4430 που ψηφίστηκε τον Οκτώβριο του 2016 έθεσε τις βάσεις για να διευρυνθεί και να οργανωθεί το πεδίο της Κ.Αλ.Ο. ως μια αυτοτελής και ανεξάρτητη οντότητα, πέρα από τον Δημόσιο αλλά και τον Ιδιωτικό τομέα της Αγοράς.

Στα τέλη Δεκεμβρίου του 2016 ανέλαβα να υλοποιήσω τις προθέσεις του νομοθέτη και ξεκίνησα να οργανώνω τη νεοσύστατη Ειδική Γραμματεία Κ.Αλ.Ο., ακολουθώντας ως βασικές αρχές την συμμετοχικότητα και την αποτελεσματικότητα.

Τα οχτώ αρχικά στελέχη που τηρούσαν το Μητρώο Κοινωνικής Οικονομίας του νόμου 4019/2011 σταδιακά διπλασιάστηκαν και με την μετεγκατάσταση σε νέα γραφεία στην οδό Σοφοκλέους, το Νοέμβριο του 2017, η υπηρεσία άρχισε να λαμβάνει ολοκληρωμένη μορφή.

Παράλληλα, εκπονήθηκε ο σχεδιασμός των δράσεων για την υποστήριξη του τομέα, ο οποίος παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην 1η Ετήσια Έκθεση για την Κ.Αλ.Ο. στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το Σεπτέμβριο του 2017, αλλά και στην 1η EXPO Κ.Αλ.Ο., που διοργανώθηκε στην Τεχνόπολη, στο Γκάζι, τον Νοέμβριο του ίδιου έτους.

Βασικές αρχές του σχεδίου δράσης ήταν η έμφαση στην αυτοδιαχείριση και αλληλοϋποστήριξη του οικοσυστήματος της Κ.Αλ.Ο. «από τα κάτω», δηλαδή από το ίδιο το πεδίο, οι παρεμβάσεις μας να περιορίζονται στη δημιουργία ενός δίκαιου πλαισίου λειτουργίας και σε στρατηγικές παρεμβάσεις, όποτε απαιτούνται, καθώς και να στηριχθεί η κοινωνική καινοτομία και η ποικιλομορφία των εγχειρημάτων.

Το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει τρεις πυλώνες. Ο πρώτος αφορά στην υποστήριξη της ανάπτυξης φορέων Κ.Αλ.Ο. με συμβουλευτικές υπηρεσίες και δράσεις ενημέρωσης. Η καινοτομία της δράσεως έγκειται στην υλοποίηση από τους ίδιους τους φορείς Κ.Αλ.Ο., έτσι ώστε να ενδυναμωθεί το πεδίο από τα έσω.

Η σχετική δράση έχει προκηρυχτεί και η ανταπόκριση ήταν αντίστοιχη της δυναμικότητας του τομέα σε κάθε τοπική κοινότητα, δηλαδή, σε αστικές περιοχές όπου ο τομέας είχε αναπτυχθεί, υπήρχε σημαντικό ενδιαφέρον φορέων Κ.Αλ.Ο. σε αντίθεση με αγροτικές περιοχές, όπου το ενδιαφέρον ήταν περιορισμένο. Επακόλουθα, με αυτόν τον τρόπο εντοπίζονται και οι αδυναμίες του πεδίου, έτσι ώστε να υπάρξουν και οι απαραίτητες δράσεις για την υποστήριξή του.

Στον δεύτερο πυλώνα του σχεδίου περιλαμβάνονται δράσεις επιχορήγησης των φορέων Κ.Αλ.Ο. που έχουν προγραμματιστεί να υλοποιηθούν, τόσο σε εθνικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο με πόρους του ΕΣΠΑ.

Ο τρίτος πυλώνας, τέλος, περιλαμβάνει την δημιουργία Ταμείου Κ.Αλ.Ο., με σκοπό να δώσει πρόσβαση στους φορείς της σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα, καθώς μέχρι σήμερα οι τράπεζες τους απέκλειαν συστηματικά.

Παράλληλα, έχουν αρχίσει να ξεδιπλώνονται επιμέρους δράσεις που συμπληρώνουν τους παραπάνω πυλώνες, όπως η δυνατότητα να παρέχονται σε φορείς Κ.Αλ.Ο. εγγυητικές παρακαταθήκες για να συμμετέχουν σε δημόσιες συμβάσεις και να λαμβάνουν προκαταβολές από προγράμματα του ΕΣΠΑ από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, καθώς και η συνεργασία – χωρίς κόστος για την Ελλάδα- με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για να σχεδιαστεί το Ταμείο Κ.Αλ.Ο.

Το Σχέδιο Δράσης πλαισιώνεται από δράσεις που θα βελτιώσουν την αναγνωρισιμότητα του τομέα με την καθιέρωση κάθε Νοέμβριο της EXPO Κ.Αλ.Ο. στην Αθήνα, καθώς και περιφερειακών EXPO στην υπόλοιπη Ελλάδα. Η πρώτη EXPO τον περασμένο Νοέμβριο στην Τεχνόπολη, στο Γκάζι, είχε πολύ μεγάλη επιτυχία, με τη συμμετοχή περισσότερων από 150 φορέων που παρουσίασαν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, ενώ παράλληλα δικτυώθηκαν και ενημερώθηκαν για τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες που τους δίνονται για περαιτέρω ανάπτυξη και συνεργασία.

Επιπροσθέτως, έχουν ξεκινήσει προσπάθειες να δημιουργηθεί ένα πρότυπο που να πιστοποιεί την κοινωνική προσφορά των φορέων Κ.Αλ.Ο., πέραν τον βασικών υποχρεώσεων της νομοθεσίας, έτσι ώστε να αναγνωρίζεται ο κοινωνικός αντίκτυπός τους και να προωθείται η περαιτέρω ανάπτυξή τους. Η προσπάθεια αυτή, όπως και το σύνολο του Σχεδίου Δράσης βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος των θεσμικών παρεμβάσεων για την Κ.Αλ.Ο., τόσο σε Ευρωπαϊκό όσο και σε Παγκόσμιο επίπεδο, όπως είχαμε την ευκαιρία να αναπτύξουμε στο Παγκόσμιο Φόρουμ για την Κοινωνική Επιχειρηματικότητα (SEWF 2018) τον περασμένο μήνα στο Εδιμβούργο.

Οι δράσεις θεσμικής θωράκισης και κρατικής υποστήριξης, όμως, είναι απαραίτητες, αλλά όχι και ικανές από μόνες τους για να αναπτυχθεί ο τομέας, καθώς, χωρίς ένα γόνιμο υπόβαθρο κουλτούρας κοινωνικής προσφοράς και αλληλεγγύης από την κοινωνία των πολιτών, η ανάπτυξη της Κ.Αλ.Ο. είναι καταδικασμένη να παραμείνει τεχνητή και εφήμερη.

Η Κ.Αλ.Ο. έχει τη δυνατότητα να μεταμορφώσει την Κοινωνία και την Οικονομία, προωθώντας την ισότητα σε όλα τα επίπεδα, την βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση, έχοντας ως προτεραιότητα τις ανάγκες των πολλών. Για να το επιτύχει, όμως, αυτό θα πρέπει να απελευθερωθούν οι λανθάνουσες και κοιμώμενες δυνάμεις της κοινωνίας, αποδεσμευμένες από τα δεσμά της αγοράς και την κηδεμονία του κράτους.

* Ο Αντώνης Βόρλοου είναι πρώην Ειδικός Γραμματέας του υπουργείου Εργασίας για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία