Ό,τι χρειάζεται να γνωρίζετε για τα συμπληρώματα διατροφής

Τα συμπληρώματα διατροφής είναι συμπυκνωμένες πηγές θρεπτικών συστατικών, των ουσιών που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και λειτουργία ενός οργανισμού, που έχουν ως στόχο την απαραίτητη κάλυψη τόσο των μακροθρεπτικών όσο και μικροθρεπτικών συστατικών, όταν το άτομο δεν μπορεί να τα προσλάβει εύκολα μέσω της απλής διατροφής.

Γράφει ο Δημήτρης Χουτόπουλος*

Τα μακροθρεπτικά συστατικά είναι απαραίτητα σε μεγάλες ποσότητες, καθώς είναι κρίσιμα για τη δημιουργία πρωτοπλάσματος (το ζων περιεχόμενο ενός κυττάρου). Δομικά στοιχεία αυτών των ενώσεων είναι το υδρογόνο (Η), το οξυγόνο (Ο), ο άνθρακας (C) και το άζωτο (N). Eίναι διαθέσιμα στην ατμόσφαιρα και μαζί αποτελούν το 95% του ξηρού βάρους της ζώσας ύλης. Σε γενικές γραμμές είναι κοινά αποδεκτό ότι στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι υδατάνθρακες, τα λιπίδια και οι πρωτεΐνες.
Μακροθρεπτικά συστατικά θεωρούνται επίσης το κάλιο (K), ο φωσφόρος (P), το θείο (S) και το ασβέστιο (Ca).

Από την άλλη τα μικροθρεπτικά συστατικά (ή ιχνοστοιχεία) – επίσης απαραίτητα, αλλά σε μικρότερες ποσότητες – έχουν κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία των ενζύμων. Σημαντικά ιχνοστοιχεία είναι ο ψευδάργυρος (Zn), ο χαλκός (Cu), ο σίδηρος (Fe), το βόριο (B), και το μαγνήσιο (Mg – το οποίο συμμετέχει στη σύσταση της χλωροφύλλης).

Στις μέρες μας η πλειονότητα των ενηλίκων στον ανεπτυγμένο κόσμο καταναλώνουν ένα ή περισσότερα συμπληρώματα διατροφής, είτε καθημερινώς είτε περιστασιακά, κυρίως εξαιτίας του τρόπου ζωής και των διατροφικών συνηθειών. Τα σημερινά διατιθέμενα συμπληρώματα διατροφής περιλαμβάνουν βιταμίνες, μέταλλα, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, απαραίτητα λιπαρά οξέα, αμινοξέα, ένζυμα και άλλα πολλά. Κυκλοφορούν σε διάφορες μορφές όπως κάψουλες, χάπια, μπάρες, ροφήματα και σκόνες.

Η διατροφική ετικέτα

Όλα τα συμπληρώματα διατροφής οφείλουν να έχουν τυπωμένα στη συσκευασία τους  ακριβώς όλα τα συστατικά που τα αποτελούν, καθώς και την ποσότητα από αυτά στο μέγεθος του σερβιρίσματος που προτείνει ο παρασκευαστής. (Οι μερίδες του συμπληρώματος κατά τεκμήριο είναι συνιστώμενες, δηλαδή αν κάποιος βλέπει πως δεν επαρκεί η συνιστώμενη ποσότητα για την κάλυψη των αναγκών του, τότε μπορεί να πάρει περισσότερη).

Ασφάλεια και… ρίσκο

Όπως δηλώνει και η λέξη, τα συμπληρώματα διατροφής έρχονται να συμπληρώσουν μία ήδη ισορροπημένη διατροφή και δεν (πρέπει να) αποτελούν αυτούσια ολοκληρωμένη διατροφή από μόνα τους. Έρευνες έχουν δείξει πως κάποια συμπληρώματα ωφελούν τη γενική υγεία του ατόμου και βοηθούν στον έλεγχο κάποιων μεταβολικών καταστάσεων όπως για παράδειγμα στην πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, που βοηθούν στην ανάπτυξη και καλή συντήρηση των οστών. Επίσης το φυλικό οξύ σαν συμπλήρωμα μπορεί να βοηθήσει τις έγκυες όταν υπάρχει έλλειψη, για την αποφυγή διαφόρων επιπλοκών, καθώς και τα απαραίτητα λιπαρά οξέα ω3 και ω6 τα οποία βοηθούν στη μείωση των εμφανίσεων καρδιακών επεισοδίων.

Επειδή πολλά συμπληρώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ενεργά συστατικά τα οποία να έχουν έντονα αποτελέσματα στον οργανισμό, θα πρέπει πάντα τα άτομα που κάνουν χρήση συμπληρωμάτων να έχουν επίγνωση του προϊόντος που λαμβάνουν και των πιθανών παρενεργειών που μπορεί να προκαλέσουν (ειδικά όταν καταναλώνουν ένα νέο προϊόν ή στην περίπτωση λήψης πολλών συμπληρωμάτων μαζί και χωρίς συνταγογράφηση). Για παράδειγμα, η βιταμίνη Κ μπορεί να μειώσει την ικανότητα της κουμαδίνης (ουσία που αραιώνει το αίμα) στη λειτουργία πήξης του αίματος. Επίσης τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα, όπως οι βιταμίνες C και E, μπορούν να μειώσουν την αποτελεσματικότητα κάποιων τύπων χημειοθεραπείας σε ασθενείς με καρκίνο.

Επιπλέον, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής πως τα περισσότερα συστατικά που περιλαμβάνουν τα συμπληρώματα, υπάρχουν και στα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων των δημητριακών πρωινού. Έτσι, σαν αποτέλεσμα, μπορεί να λαμβάνει κανείς μεγαλύτερη ποσότητα αυτών των συστατικών από ό,τι νομίζει, ενίοτε και με δυσάρεστες επιπτώσεις. Για παράδειγμα, η υπερκατανάλωση της βιταμίνης Α μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους και καταστροφή του ήπατος, να μειώσει τη δύναμη των οστών, αλλά και να προκαλέσει αποβολές στις εγκύους, διότι σε μεγάλη ποσότητα γίνεται τοξική για το έμβρυο. Επίσης η υπερκατανάλωση σιδήρου μπορεί να προκαλέσει ναυτία,  εμετό, καθώς και καταστροφή του ήπατος και άλλων οργάνων.

O αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έχει υιοθετήσει σύγχρονες τεχνικές παρασκευής για να ενισχύσει την αξιοπιστία και την εγγύηση των προϊόντων συμπληρωμάτων καθώς και την ακριβή σύνθεσή τους, ενώ για την αποφυγή οποιουδήποτε λάθους (είτε στη σύνθεση είτε στην παρασκευή είτε στην ποσότητα κλπ) διενεργούνται συνεχώς επιθεωρήσεις στα εργοστάσια και τις μονάδες επεξεργασίας.

Εγχειρίδιο… χρήσης

Τα συμπληρώματα διατροφής σαφώς δεν είναι φάρμακα, αν όμως γίνεται αλόγιστη χρήση χωρίς τη συμβουλή κάποιου ειδικού, τότε μπορούν να βλάψουν τον οργανισμό.

  • Τηρείτε τις δοσολογίες τις απαραίτητες για τον οργανισμό σας και κατανοήστε αν είστε σε τέτοια κατάσταση υγείας που μπορείτε να πάρετε ένα συμπλήρωμα διατροφής.
  • Κατανοήστε πως δεν πρέπει να αποφασίσετε να πάρετε κάποιο συμπλήρωμα διατροφής για να θεραπεύσετε μία κατάσταση υγείας την οποία έχετε διαγνώσει από μόνοι σας, χωρίς την επίβλεψη κάποιου ειδικού επιστήμονα υγείας, όπως επίσης και μην κάνετε χρήση συμπληρωμάτων στη θέση ή σε συνδυασμό με συνταγογραφούμενα φάρμακα.
  • Αν πρόκειται να υποβληθείτε σε χειρουργική επέμβαση συμβουλευτείτε τον επιστήμονα υγείας σας για το αν πρέπει να κάνετε χρήση συμπληρωμάτων.
  • Τέλος, όταν κάποιο προϊόν αναγράφει στη συσκευασία του τη λέξη «φυσικό» (natural) δε σημαίνει πως είναι πάντα ασφαλές, διότι η ασφάλεια ενός προϊόντος εξαρτάται από πολλά πράγματα, όπως η χημική επεξεργασία που έχει υποστεί, το πώς αντιδρά με τον οργανισμό του καθενός, πώς προετοιμάζεται για να βγει στην αγορά και τέλος ποια είναι η δόση που προτείνεται.

*O Δημήτρης Χουτόπουλος είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Msc Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας