Αλκοόλ και λιπώδης διήθηση ήπατος – Η αλκοολική ηπατοπάθεια στο πρώιμο στάδιο μπορεί να αντιστραφεί!

Το ξέρουμε όλοι πως είναι δύσκολο στη σημερινή εποχή κατά τις βραδινές κυρίως εξόδους μας να μην καταναλώσουμε κάποιο είδος αλκοολούχου ποτού όπως μπύρα, κρασί ή τσίπουρο ακόμα και ουίσκι, τζιν, βότκα, ρούμι… Το αλκοόλ σε μέτρια κατανάλωση προκαλεί ευφορία στον οργανισμό και μας κάνει τις περισσότερες φορές πιο ευδιάθετους. Ωστόσο, η υπερκατανάλωσή του είναι δεδομένο πως μπορεί να επιφέρει διάφορα προβλήματα υγείας (να μην παραλείψουμε και τη σχέση με την Τροχαία για τους οδηγούς) εκ των οποίων το πιο σημαντικό είναι η λιπώδης διήθηση ή στεάτωση του ήπατος.

Γράφει ο Δημήτρης Χουτόπουλος*

Τι είναι όμως η λιπώδης διήθηση του ήπατος;

Ως λιπώδης διήθηση χαρακτηρίζεται η συσσώρευση λίπους (τριγλυκερίδια και άλλα λιπίδια) στα κύτταρα του συκωτιού και η διάγνωσή της γίνεται μέσω υπερηχογραφήματος κοιλίας. Η λιπώδης διήθηση είναι κυρίως «αθόρυβη», δηλαδή δεν εμφανίζει συμπτώματα στον ασθενή, ειδικά στο αρχικό της στάδιο. Σε αυτή την περίπτωση, στις αρχές δηλ. της εμφάνισής της,   μπορεί να αντιστραφεί εύκολα.

Σε ποιους εμφανίζεται;

Οι στατιστικές δείχνουν πως η λιπώδης διήθηση αφορά στο 20% του γενικού πληθυσμού, δηλαδή 1 στους 5. Τα άτομα που εμφανίζουν κυρίως λιπώδη διήθηση είναι φυσικά εκείνα που καθημερινώς κάνουν χρήση αλκοόλ πάνω από τα συνιστώμενα όρια (ελάχιστη κατανάλωση 40-80 γραμμ. αλκοόλης καθημερινά για 10-12 έτη), αλλά και άτομα με διάφορες παθήσεις όπως διαβητικοί, άτομα που έχουν υψηλή χοληστερίνη, υπερτασικοί, υπέρβαροι και παχύσαρκοι (γενικά, όσο αυξάνεται το σωματικό βάρος και η περίμετρος της μέσης τόσο αυξάνεται και η συχνότητα εμφάνισης λιπώδους διήθησης).

Η κατάσταση που συχνότερα σχετίζεται με τη λιπώδη διήθηση είναι το μεταβολικό σύνδρομο (πάθηση κατά την οποία το άτομο λόγω παχυσαρκίας έχει ανεβασμένα πάνω από το όριο το σάκχαρό του, τα τριγλυκερίδια, τη χοληστερίνη και την αρτηριακή πίεση), το οποίο περιλαμβάνει καταστάσεις όπως παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ και υπερτριγλυκεριδαιμία.  Στα άτομα με μεταβολικό σύνδρομο, λόγω του ότι η ινσουλίνη τους δεν λειτουργεί κανονικά για τη μεταφορά της γλυκόζης μέσα στα κύτταρα (αντίσταση στην ινσουλίνη), το συκώτι τους, το οποίο είναι ο κύριος παραγωγός των τριγλυκεριδίων από τις περισσευόμενες θερμίδες που παίρνουμε από το φαγητό, δεν μπορεί να διαχειριστεί σωστά τα λιπίδια, με αποτέλεσμα να συσσωρεύνται συνεχώς στα κύτταρά του.

Πώς εκδηλώνεται;

Για να αρχίσει κάποιος να έχει υποψία για λιπώδη διήθηση θα πρέπει στις αιματολογικές του εξετάσεις να είναι ανεβασμένες οι τρανσαμινάσες (ένζυμα του συκωτιού, που αυξάνονται στον ορό του αίματος όταν υπάρχει καταστροφή των ηπατικών κυττάρων). Οι παχύσαρκοι και οι διαβητικοί κυρίως με υπερχοληστεριναιμία και υπέρταση σχεδόν πάντα έχουν ανεβασμένες  τρανσαμινάσες, άρα εμφανίζουν και λιπώδη διήθηση στο συκώτι. Φυσικά οι τρανσαμινάσες εμφανίζονται αυξημένες και από άλλους λόγους όπως από λήψη φαρμάκων, ιώσεις, κακή διατροφή, σεξουαλικό ιστορικό, μετάγγιση αίματος, παθήσεις όπως φλεγμονώδης νόσος εντέρου, σακχαρώδης διαβήτης, χολολιθίαση, κοιλιοκάκη κλπ. οπότε θα πρέπει να σιγουρευτεί ο γιατρός αν η αύξησή τους οφείλεται αποκλειστικά από το λίπος ή άλλες παθολογικές αιτίες.

Ωστόσο το αλκοόλ από μόνο του και ειδικά όταν κάποιος κάνει κατάχρηση (θα λέγαμε εμπειρικά πάνω από 4 ποτά την ημέρα) μπορεί να οδηγήσει τη λιπώδη διήθηση σε ακόμα πιο επικίνδυνο στάδιο, δηλαδή σε ηπατίτιδα ακόμα και σε κίρρωση του ήπατος (ολική καταστροφή των κυττάρων του ήπατος χωρίς περιθώρια θεραπείας).

Το αλκοόλ περιέχει «κενές» θερμίδες, δηλαδή θερμίδες οι οποίες δεν περιλαμβάνουν κανένα θρεπτικό συστατικό, κάποιες από τις οποίες χρησιμοποιεί ο οργανισμός ως ενέργεια (1ml αλκοόλ περιέχει 7 θερμίδες περίπου). Αυτές οι θερμίδες στην ουσία όμως προκαλούν υποθρεψία στον οργανισμό και έλλειψη πολλών βιταμινών. Το αλκοόλ βλάπτει το ήπαρ με οξειδωτικούς μηχανισμούς οι οποίοι σιγά σιγά οδηγούν από το στάδιο της αλκοολικής ηπατίτιδας τελικά στην κίρρωση. Η οξεία αλκοολική ηπατίτιδα εμφανίζεται με συμπτώματα όπως πυρετός, ανορεξία, κοιλιακό άλγος και ίκτερος, καθώς και εγκεφαλοπάθεια. Η κίρρωση από την άλλη στο 10-20% των ασθενών δεν εμφανίζει συμπτώματα, απλά μακροχρόνια εκδηλώνεται με ασκίτη (συγκέντρωση υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα) και κιρσορραγία (αιμορραγία από κιρσούς -διογκωμένα αιμοφόρα αγγεία- στον οισοφάγο). Φυσικά οι τρανσαμινάσες του ήπατος είναι ανεβασμένες…

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το ποσοστό των αλκοολικών στον κόσμο είναι 6%, ενώ το 10% των Ελλήνων είναι εξαρτημένο από το αλκοόλ. Πέρα από τα εξαρτημένα άτομα όμως, τα ποσοστά κατανάλωσης του αλκοόλ στην Ελλάδα είναι  γενικότερα πολύ υψηλά, σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Κάθε Έλληνας καταναλώνει, μέσα στο χρόνο 10,3 λίτρα αλκοόλης, που είναι «μία πολύ μεγάλη ποσότητα». Κάθε ποτό (κανονική μεζούρα) περιέχει περίπου 10-20ml καθαρής αλκοόλης. Γι’ αυτό είναι καλό να μην ξεφεύγουμε πέρα από το ασφαλές όριο, το οποίο είναι 2-3 ποτήρια την ημέρα για τους άντρες και 1-2 για τις γυναίκες. Ενδεικτικά αναφέρουμε ως μια ασφαλή δόση για την ημέρα τα 2 ποτηράκια κρασί (170ml) ή 1 κουτάκι μπύρας 330ml ή 50ml ούζο ή τσίπουρο (πενηνταράκι 40 αλκοολικών βαθμών) ή ένα ποτήρι ουίσκι (50ml)…

Υπάρχει ένα ποσοστό περιπτώσεων κατά το οποίο μπορεί να αντιστραφεί μία αλκοολική ηπατοπάθεια αρκεί να διακοπεί έγκαιρα η κατανάλωση αλκοόλ και για πάνω από 3-4 εβδομάδες. Σε αυτή την περίπτωση θα αρχίσει σιγά σιγά το ήπαρ να απεγκλωβίζεται από το λίπος που ήταν συσσωρευμένο εκεί και να επανέρχεται σε φυσιολογική λειτουργία. Φυσικά χρειάζεται και τρόπος και… κόπος!

*Ο Δημήτρης Χουτόπουλος είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Μsc. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας