Αλλεργία στη σόγια

Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως πρωτεΐνη). Η πρωτεΐνη αυτή αποτελεί το αλλεργιογόνο. Από τη στιγμή που το ανοσολογικό σύστημα «αποφασίσει» ότι μια συγκεκριμένη τροφή είναι «επικίνδυνη» για τον οργανισμό, παράγει ειδικά αντισώματα εναντίον της ώστε να την εξουδετερώσει.

Γράφει ο Δημήτρης Χουτόπουλος*

Πολλά άτομα, τόσο παιδιά όσο και ενήλικες, εμφανίζουν αλλεργίες σε κάποια ήδη τροφών όπως αυγά, καρύδια, ψάρια, σαλιγκάρια, γάλα κλπ. Σ’ αυτά τα πολύ συνηθισμένα για αλλεργίες τρόφιμα έρχεται να προστεθεί ένα ακόμα, το οποίο είναι κατά τα άλλα πολύ υγιεινό για την καθημερινή μας διατροφή. Πρόκειται για τη σόγια και τα παράγωγά της.

Η σόγια (επιστημονική ονομασία: Γλυκίνη η μαξ, Glycine max) είναι φυτό ιθαγενές της Ανατολικής Ασίας, που ανήκει στα είδη των ψυχανθών. Το φυτό αναφέρεται και ως ανώτατο φασόλι (κινέζικα dàdòu και ιαπωνικά daizu). Στα αγγλικά ονομάζεται soybean (ΗΠΑ) και soya bean (Αγγλία). Η λέξη σόγια προέρχεται από την ιαπωνική shih yu η οποία χρησιμοποιείται για τη σάλτσα σόγιας. Η ακριβής μετάφραση της ιαπωνικής λέξης shih yu ή chiang yu σημαίνει έλαιο από chiang, αν και η σάλτσα δεν περιέχει και δεν παρασκευάζεται από έλαια…

Είναι μονοετές φυτό που έχει χρησιμοποιηθεί στην Κίνα επί 5.000 χρόνια και χρησιμοποιούνταν κυρίως για να προσθέσει άζωτο στο έδαφος στα πλαίσια της αμειψισποράς (εναλλαγή καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι με σκοπό τον εμπλουτισμό του εδάφους με συστατικά που άλλα φυτά απορροφούν και άλλα αποδίδουν στο έδαφος).

Έχουν παρασκευαστεί πολλά προϊόντα με κύριο συστατικό τη σόγια όπως γάλα σόγιας,  τόφου (προϊόν που δημιουργείται από το γάλα σόγιας και παρασκευάζεται παρόμοια όπως το τυρί), λάδι, σάλτσες σόγιας κλπ. Η σόγια μπορεί να παράγει διπλάσια πρωτεΐνη ανά στρέμμα από οποιαδήποτε άλλη καλλιέργεια φυτών ή δημητριακών. Στη σημερινή εποχή παρασκευάζονται πάνω από 150 διαφορετικά είδη προϊόντων με βάση τη σόγια, όπως υποκατάστατα τυριού, γάλακτος, βουτύρου, κρέατος, κακάο κλπ.

Η αλλεργία στη σόγια ωστόσο είναι μια κοινή τροφική αλλεργία, πολύ συχνή στις μέρες μας. Συνήθως ξεκινάει από την βρεφική ηλικία, ενώ κάποιοι την εμφανίζουν και στην εφηβεία. Αυτονόητο πως αυτά τα άτομα θα πρέπει να αποφεύγουν τα προϊόντα σόγιας και να συμβουλευτούν το γιατρό τους για τα συμπτώματα που μπορεί να προκληθούν αν καταναλώσουν εν αγνοία τους.

Τα συμπτώματα τροφικής αλλεργίας

Για τους περισσότερους ανθρώπους τα συμπτώματα δεν είναι σοβαρά, όμως για κάποιους μπορεί να αποβούν και επικίνδυνα για τη ζωή τους. Συνήθως εμφανίζονται μερικά λεπτά έως και ώρες μετά την κατανάλωση της τροφής (της σόγιας εν προκειμένω) και είναι:

1) Μυρμύγκιασμα στο στόμα

2) Κνίδωση (κνησμός) και συνήθως λείο δέρμα

3) Οίδημα στα χείλη, στο πρόσωπο, στη γλώσσα, στο λαιμό και σε άλλα μέρη του σώματος

4) Δυσκολία στην αναπνοή, καταρροή

5) Κοιλιακός πόνος, διάρροια, ναυτία και εμετός

6) Κοκκίνισμα του δέρματος

7) Αναφυλαξία

Η αναφυλαξία είναι από τα σοβαρότερα συμπτώματα της αλλεργίας, αλλά συνήθως συμβαίνει όταν συνυπάρχει και άλλο πρόβλημα όπως άσθμα (ή υπάρχει αλλεργία και σε άλλα τρόφιμα εκτός από τη σόγια όπως για παράδειγμα τα φυστίκια). Εκδηλώνεται με δυσκολία στην αναπνοή, απότομη πτώση της πίεσης εξαιτίας του σοκ που περνάει εκείνη την ώρα ο οργανισμός με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί και ταχυκαρδία, ζάλη ακόμα και απώλεια των αισθήσεων.

Αιτίες της τροφικής αλλεργίας

Οι τροφικές αλλεργίες προκαλούνται από αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος. Με τη σόγια αυτό που συμβαίνει είναι ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αυτών των ατόμων την αναγνωρίζουν ως ξένο στοιχείο (εχθρός) του οργανισμού παρακινώντας έτσι την παραγωγή αντισωμάτων και συγκεκριμένα των ανοσοσφαιρινών Ε (IgE), έτσι την επόμενη φορά που το άτομο θα καταναλώσει ένα προϊόν σόγιας, αυτά τα αντισώματα θα το αναγνωρίσουν και απευθείας θα δώσουν σήμα στον οργανισμό να απελευθερώσει ισταμίνη και άλλες χημικές ουσίες ώστε να καταπολεμήσει την υποτιθέμενη απειλή.

Η ισταμίνη και οι άλλες ουσίες όταν απελευθερωθούν προκαλούν ένα εύρος αλλεργικών αντιδράσεων και συμπτωμάτων (κυρίως η ισταμίνη είναι υπεύθυνη για τις περισσότερες αλλεργικές αντιδράσεις όπως η τρεχούμενη μύτη, ξηρότητα λαιμού, ζαλάδα, διάρροια, δυσκολία στην αναπνοή και αναφυλακτικό σοκ).

Παράγοντες κινδύνου

1) Οικογενειακό ιστορικό: Αν έχει και άλλο άτομο στην οικογένεια αλλεργία στο συγκεκριμένο τρόφιμο τότε πολύ πιθανόν να εμφανιστεί από την παιδική ηλικία και σε υπόλοιπα μέλη.

2) Ηλικία: Η αλλεργία στη σόγια είναι πιο συχνή στα βρέφη και στα νήπια.

3) Άλλες αλλεργίες: Σε μερικές περιπτώσεις άτομα που είναι αλλεργικά στο σιτάρι, στο γάλα, στα όσπρια ή σε άλλα τρόφιμα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχουν και αλλεργία στη σόγια. Επίσης στα άτομα που έχουν αλλεργία στη σόγια είναι δυνατό στην εξέταση που κάνουν να εμφανιστεί ότι έχουν αλλεργία σε άλλα όσπρια, όμως να μπορούν να τα καταναλώνουν χωρίς κανένα πρόβλημα.

Πρόληψη

Ο μόνος τρόπος για να προλάβουμε την αλλεργία είναι η αποφυγή εντελώς προϊόντων σόγιας (διαβάζουμε με μεγάλη προσοχή τις ετικέτες τροφίμων όπου αναγράφονται όλα τα συστατικά). Μερικά από τα πιο συνηθισμένα προϊόντα είναι:

Γάλα σόγιας, τυρί σόγιας, παγωτό σόγιας, γιαούρτι σόγιας, αλεύρι σόγιας, τόφου, σος (σάλτσες) σόγιας, φυτικά έλαια, φυτικό κόμμι, ζωμός λαχανικών και φυτικό άμυλο σόγιας.

Εκτός από την αναγραφή σόγια στις ετικέτες των τροφίμων μπορεί να περιέχεται σόγια και σε τρόφιμα που αναγράφουν τα εξής: Glycine max, υδρολυμένη φυτική πρωτεΐνη, μεταλλαγμένη φυτική πρωτεΐνη, μονοδιγλυκερίδιο, γλουταμινικό νάτριο, τεχνητή γεύση και φυσική γεύση σόγιας…

*Ο Δημήτρης Χουτόπουλος είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Msc Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας