Η Ελλάδα έχει τον υψηλότερο δείκτη σχολικής βίας λόγω εθνικότητας

Η απώλεια ενός ακόμη παιδιού που υπήρξε θύμα εκφοβισμού (bullying), εφόσον επιβεβαιωθούν οι πρώτες εκτιμήσεις, αποδεικνύει την απουσία Εθνικού Σχεδίου δράσης, αντιμετώπισης και πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού, όπως και την έλλειψη κοινής ευρωπαϊκής στρατηγικής και πολιτικής για ένα φαινόμενο που έχει εξελιχθεί σε ζήτημα δημόσιας υγείας και  διαφοροποιείται από την κοινή βία.

Η αυτοκτονία παιδιών λόγω bullying δεν γνωρίζει σύνορα. Η τραγική απώλεια του 15 χρόνου αγοριού στην Αργυρούπολη, η αυτοκτονία έφηβης στον Πειραιά, η αυτοκτονία της Carolina Picchio στην Ιταλία ή της Amanda Todd στον Καναδά αποτελούν κάποια από τα τραγικά περιστατικά παιδιών που ήρθαν στην επιφάνεια.

Το τελευταίο περιστατικό έρχεται να αναδείξει ξανά την αδυναμία των αρμόδιων φορέων να αξιοποιήσουν και να ενσωματώσουν εργαλεία και καλές πρακτικές που έχουν αναπτυχθεί όλα αυτά τα χρόνια στον τομέα της παρέμβασης και πρόληψης, όπως και την αδυναμία της πολιτείας να ενημερώσει κατάλληλα, να εκπαιδεύσει και να ενδυναμώσει τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς, που συνήθως είναι οι πρώτοι οι οποίοι ενημερώνονται για το περιστατικό και οφείλουν να κινητοποιηθούν.

Σύμφωνα με έρευνα του πανεπιστημίου Yale στο Σικάγο των ΗΠΑ, τα παιδιά που βιώνουν ενδοσχολική βία και εκφοβισμό έχουν 2 έως 9 περισσότερες πιθανότητες να σκεφτούν την αυτοκτονία από ό,τι τα παιδιά που δεν βιώνουν. Επιπροσθέτως, έρευνα στη Μεγάλη Βρετανία αναφέρει ότι τουλάχιστον οι μισές αυτοκτονίες νέων ανθρώπων σχετίζονται με ενδοσχολική βία και εκφοβισμό.

Διακρίνουμε δύο είδη εκφοβισμού: τον άμεσο, που εκφράζεται με ευθείες σωματικές ή λεκτικές επιθέσεις, και τον έμμεσο, που περιλαμβάνει τη συκοφαντία, τη χειραγώγηση των φιλικών σχέσεων και το σκόπιμο αποκλεισμό από μια ομάδα. Το cyber bullying, δηλ. ο εκφοβισμός που πραγματοποιείται μέσω ηλεκτρονικών μέσων, όπως είναι τα κινητά τηλέφωνα, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, οι δικτυακοί τόποι και τα chat rooms, αποτελεί ένα πρόσφατο και ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο.

Ως «ρατσιστικός εκφοβισμός» ή «φυλετική παρενόχληση» χαρακτηρίζεται η επιθετική πράξη που κατευθύνεται προς ένα άτομο που ανήκει σε διαφορετική φυλή ή εθνικότητα, εφόσον αποδειχθεί ότι ο εκφοβισμός προέκυψε ακριβώς λόγω της διαφοράς εθνικότητας μεταξύ του δράστη και του θύματος.

Ο «σεξουαλικός εκφοβισμός» αναφέρεται στη χρήση λεκτικών εκφράσεων με σεξουαλικά υπονοούμενα. Μια άλλη μορφή εκφοβισμού λαμβάνει χώρα όταν μια ομάδα σε ένα πλαίσιο προβαίνει σε πράξεις επιβολής στα νεοφερμένα άτομα, σαν ένα είδος τελετών μύησης ή καψονιών. Σ’ αυτή την περίπτωση, οι δράστες φαίνεται να απαλλάσσονται από το αίσθημα προσωπικής ευθύνης καθώς η πρακτική του εκφοβισμού βασίζεται σε μια παράδοση.

Πολύτιμες συμβουλές για τους γονείς

Μπορούμε να υποψιαστούμε ότι ένα παιδί εκφοβίζεται με βάση κάποια δευτερεύοντα σημάδια θυματοποίησης:

  • ένα ασυνήθιστα ήσυχο παιδί γίνεται όλο και πιο απόμακρο
  • ένα παιδί, που, συνήθως, είναι συγκρατημένο, γίνεται επιθετικό (ως αποτέλεσμα της 
απογοήτευσης και της ανικανότητας να αντιμετωπίσει τη θυματοποίηση με άλλο 
τρόπο)
  • πτώση της σχολικής επίδοσης χωρίς προφανή λόγο
  • απροθυμία συμμετοχής σε εξωσχολικές δραστηριότητες
  • ασθένεια πριν από ομαδικές δραστηριότητες
  • στις ομαδικές σχολικές δραστηριότητες κανείς δεν θέλει να σχηματίσει ζευγάρι μ’ 
αυτό
  • απουσίες από το σχολείο χωρίς πειστικές εξηγήσεις
  • τα προσωπικά αντικείμενα του παιδιού είναι μονίμως κατεστραμμένα ή έχουν χαθεί.

Ιδιαίτερα οι γονείς οφείλουν:

1) Να παρατηρούν το παιδί για τυχόν αλλαγές συμπεριφοράς. Για παράδειγμα αν υπάρχουν διαταραχές ύπνου, φαγητού, αν το παιδί δεν θέλει να πάει σχολείο. Ρωτήστε αμέσως το παιδί σας αν έχει κάποιο περιστατικό. Ο εκφοβισμός πολλές φορές είναι αόρατος γι’ αυτό και μπορεί να χρειαστεί να επιμείνετε.

2) Σε υποψία κάποιου περιστατικού, μην διστάσουν να απευθυνθούν στο διευθυντή του σχολείου.

3) Να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο με το παιδί. Ακούστε το παιδί σας, κάντε δημιουργικά πράγματα μαζί, από το διάβασμα ενός βιβλίου, το παίξιμο ενός παιχνιδιού έως μία επίσκεψη σε ένα όμορφο χώρο. Καθιερώστε κάποια ώρα της ημέρας που θα επικοινωνείτε με το παιδί σας.

4) Να ενθαρρύνουν την ενασχόλησή του με τον αθλητισμό. Ο αθλητισμός θα το δυναμώσει ψυχικά και σωματικά.

5) Να παροτρύνουν το παιδί να ασχοληθεί με τον εθελοντισμό. Συμβάλλουν έτσι στη σωστή κοινωνικοποίηση του παιδιού.

6) Για περισσότερη βοήθεια μην διστάζουν να απευθύνονται στην Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS 1056 του «Χαμόγελο του Παιδιού» ή την Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης 116.111. Επίσης για θέματα που αφορούν στην ορθή χρήση της τεχνολογίας από ανηλίκους (εξάρτηση από το διαδίκτυο, διαδικτυακός εκφοβισμός – bullying, αποπλάνηση – grooming, ακατάλληλο περιεχόμενο, θέματα προσωπικών δεδομένων, πορνογραφικό υλικό, τζόγος, βίαια παιχνίδια κλπ). μπορείτε να να απευθυνθείτε στη Μονάδα Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων Aγλ. Κυριακού, γραμμή Υποστηρίζω τηλ. 800.11.800.15.

Τι λέει ευρωπαϊκή έρευνα

Πολυσέλιδη έκθεση -300 σελίδων- ευρωπαϊκής έρευνας για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού καταδεικνύει, ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται εκτός προβλήματος. Από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι η ανικανότητα του θύματος να αμυνθεί είναι ο βασικότερος παράγοντας θυματοποίησης, σε ποσοστό 57%, σύμφωνα με την άποψη των ερωτηθέντων μαθητών. Δεύτερος και τρίτος σημαντικότεροι παράγοντες είναι η ευαισθησία, αλλά και η εθνικότητα του θύματος, με ποσοστά 44,6% και 44,3% αντίστοιχα. Επίσης, το 31,6% θεωρεί ότι βασικό παράγοντα θυματοποίησης αποτελεί το σωματικό βάρος, το 25% οι σεξουαλικές προτιμήσεις και το 23% η ύπαρξη κάποιας σωματικής ανεπάρκειας.

Από τη μελέτη των στοιχείων είναι εμφανές πως από τις έξι χώρες της έρευνας (Ελλάδα, Ιταλία, Βουλγαρία, Λετονία, Εσθονία και Λιθουανία), με συμμετοχή 18.000 μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η Ελλάδα έχει τον υψηλότερο δείκτη σχολικής βίας λόγω εθνικότητας!

Η συγκεκριμένη έρευνα άρχισε το Φεβρουάριο του 2012 για την ευρωπαϊκή καμπάνια ενάντια στο σχολικό εκφοβισμό, με το «Χαμόγελο του Παιδιού» να αναλαμβάνει συντονιστής εταίρος στην υλοποίησή της. Από την Ελλάδα πήραν μέρος 5.000 παιδιά από 167 σχολεία. Η μεγάλη έρευνα ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2012 και τα αποτελέσματά της γνωστοποιήθηκαν πρόσφατα.