Νόσος του Κρον και διατροφή

Η καλή λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος, είναι ο πυλώνας για την επίτευξη καλής υγείας. Το γαστρεντερικό σύστημα σχετίζεται με την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από τις τροφές. Αυτή η λειτουργία είναι η πλέον βασική για την ομαλή λειτουργία και των υπόλοιπων συστημάτων του ανθρώπινου σώματος.

Του Δημήτρη Χουτόπουλου*

Όταν ο οργανισμός δεν έχει τα συστατικά που χρειάζεται για να πραγματοποιήσει τις αναγκαίες χημικές αντιδράσεις και να δομήσει τους ιστούς που τον αποτελούν, η υγεία διαταράσσεται. Όλα τα όργανα του σώματος επηρεάζονται από την κακή ή μειωμένη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Το γαστρεντερικό σύστημα έχει άμεση επιρροή στη λειτουργία του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος. Περισσότερο από το 90% της σεροτονίνης στο ανθρώπινο σώμα, παράγεται στο γαστρεντερικό σωλήνα. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί χαρακτηρίζουν το πεπτικό σύστημα ως «μικρό εγκέφαλο».

Η νόσος του Κρον (CROHN) κατατάσσεται στην κατηγορία των ιδιοπαθών φλεγμονωδών νόσων του γαστρεντερικού συστήματος, δηλαδή των νόσων που είναι άγνωστης παθογένεσης, με κάποια στοιχεία όμως να τη συνδέουν με γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Πήρε το όνομά της από τον γιατρό Burril Bernard Crohn, που μίλησε πρώτη φορά γι’ αυτήν το 1932. Η συχνότητα εμφάνισής της είναι 3-6 περιστατικά σε 100.000 ανθρώπους το χρόνο και προσβάλλει συνήθως νέα άτομα ηλικίας από 15 έως και 40 ετών.

Προσβάλλει κυρίως ολόκληρο το γαστρεντερικό σωλήνα, από το στόμα έως και τον πρωκτό, αλλά κυρίως εμφανίζεται στον εσωτερικό αυλό του λεπτού εντέρου και στην αρχή του παχέος εντέρου. Τα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα της ελκώδους κολίτιδας αλλά δεν πρέπει να τα συγχέουμε διότι επηρεάζει διαφορετική περιοχή του γαστρεντερικού συστήματος.

Η ασθένεια χαρακτηρίζεται από περιόδους εξάρσεων και υφέσεων, με δημιουργία φλεγμονής στο εσωτερικό του εντέρου δημιουργώντας επιπλοκές, όπως διάρροιες (αιματηρές ή όχι), αιμορραγίες στο εσωτερικό του εντέρου, ναυτία, εμετό, κοιλιακό άλγος, καθώς και οστεοπόρωση, δερματικές αλλοιώσεις και ηπατοχολικές επιπλοκές. Γενικά η νόσος του Κρον έχει αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας με κύριο αίτιο την εμφάνιση καρκίνου στο παχύ έντερο, ο οποίος μπορεί να αποδοθεί στην φλεγμονή.

Η διάγνωση της νόσου γίνεται κατά πρώτο με εξετάσεις αίματος, με τον εντοπισμό δύο αντισωμάτων ASCA (Anti-Saccharomyces Cerevisiae Antibody) και p-ANCA (protoplasmic Anti-Neutrophilic Cytoplasmic Antibody), τα οποία μπορεί να βρεθούν θετικά σε ασθενείς με νόσο του Κρον αλλά και ελκώδη κολίτιδα, και με κολονοσκόπηση (εξέταση που περιλαμβάνει λήψη δείγματος – βιοψία από το έντερο για ιστολογική ανάλυση). Με αυτό τον τρόπο μπορεί να επιβεβαιωθεί ή να απορριφθεί η εμφάνιση της νόσου αν μέσα στα δείγματα βρεθούν φλεγμονώδη κύτταρα που ονομάζονται κοκκιώματα…

Μια άλλη εξέταση (μεταβολομική) εντοπίζει πρώιμα διαταραχές του οργανισμού και προσδιορίζει τους διαφορετικούς παράγοντες της ελκώδους κολίτιδας και της νόσου του Chron, που οφείλονται σε ενδογενείς (DNA) και εξωγενείς παράγοντες (διατροφή, άσκηση, στρες). Σύμφωνα με την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ η μεταβολομική είναι η πιο ακριβής μέθοδος αξιολόγησης της υγείας του ατόμου. Η Precision Medicine (Ιατρική Ακριβείας) ανιχνεύει πολύ μικρά μόρια που λαμβάνουν μέρος στις χημικές αντιδράσεις των κυττάρων του οργανισμού και παρέχει ακριβή δεδομένα για την αντιμετώπιση και πρόληψη νοσημάτων του γαστρεντερικού και άλλων παθήσεων.

Από διατροφικής πλευράς πρέπει να κατανοηθεί ότι ακόμα και αν δεν υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες, μία κατάλληλα ισορροπημένη διατροφή μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά στην ύφεση και αντιμετώπιση της νόσου, καθώς και στην ανακούφιση από τα συμπτώματά της. Φυσικά θα πρέπει να μειωθεί η πρόσληψη επεξεργασμένων- έτοιμων τροφών, η κατανάλωση ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων (δίνουν τροφή σε παθογόνα μικρόβια και μύκητες, επιδεινώνοντας την εντερική χλωρίδα), ενώ συνιστάται
κατανάλωση τροφών που έχουν υποστεί ζύμωση (γιαούρτι, τυριά, natto, κεφίρ) και η καθημερινή λήψη προβιοτικών, καλής ποιότητας, για την αποίκηση του εντέρου με ευεργετικά βακτήρια.

Κάποιος που έχει νόσο του Κρον θα πρέπει να προσέχει την ποιότητα των θερμιδών που καταναλώνει, διότι υπάρχει περίπτωση μία φτωχή σε θρεπτικά συστατικά διατροφή να του επιφέρει έξαρση των συμπτωμάτων, ενώ παράλληλα συστήνεται η ήπια σωματική άσκηση η οποία μπορεί να είναι επιβοηθητική για τους πάσχοντες.

Διατροφική αντιμετώπιση της νόσου σε περίοδο έξαρσης

Κατά την περίοδο της έξαρσης η όρεξη του ασθενούς είναι μειωμένη λόγω των συμπτωμάτων και της φαρμακευτικής αγωγής, γι’ αυτό καλό είναι να καταναλώνονται μικρές ποσότητες πιο συχνών γευμάτων σε αντίθεση με τα καθιερωμένα μεγάλα.

Επίσης είναι απαραίτητο ο ασθενής να σημειώνει καθημερινά τα τρόφιμα εκείνα που του προκαλούν ενόχληση και εντείνουν τα συμπτώματά του, έτσι ώστε να τα αποφεύγει. Συνήθως οι τροφές που εντείνουν τα συμπτώματα είναι οι λιπαρές και τα τηγανητά, τα όσπρια λόγω των φυτικών ινών που περιέχουν, οι ξηροί καρποί, τα προϊόντα ολικής αλέσεως, τα φρούτα με τον φλοιό, τα ωμά λαχανικά και άλλα όξινα τρόφιμα. Όσον αφορά τα γαλακτομικά, καλό είναι να αποφεύγονται σε περίπτωση που ο ασθενής έχει δυσανεξία στη λακτόζη.

Από την άλλη τα συνηθέστερα «ασφαλή» τρόφιμα είναι τα ζυμαρικά, το ρύζι, ο πουρές, καλά μαγειρεμένα λαχανικά, το κοτόπουλο, η γαλοπούλα, το ψάρι, τα φρούτα χωρίς τον φλοιό. Να σημειωθεί ξανά ότι όλα αυτά τα «ασφαλή» και «μη ασφαλή» διαφέρουν από άτομο σε άτομο και διαφοροποιούνται κατά ασθενή.

Επιπροσθέτως καλό θα ήταν να συμπεριληφθεί στη διατροφή και η κατανάλωση βιταμινούχων συμπληρωμάτων κυρίως για πάσχοντες με ανεπάρκεια σε βιταμίνες και θρεπτικά συστατικά. Οι συνηθέστερες ανεπάρκειες συμβαίνουν κυρίως στις λιποδιαλυτές βιταμίνες Α, D, E και Κ, καθώς και σε ιχνοστοιχεία και μέταλλα, όπως ο σίδηρος, το φυλλικό οξύ, το ασβέστιο, ο ψευδάργυρος, καθώς και οι βιταμίνες Β12 και C.

Διατροφική αντιμετώπιση της νόσου σε περίοδο ύφεσης

Στην περίοδο ύφεσης της νόσου του Κρον τα άτομα μπορούν κανονικά να τρέφονται με όλες τις ομάδες των τροφίμων, ισορροπημένα πάντα, όπως με δημητριακά, λαχανικά, φρούτα, κρέας (άπαχο) και γαλακτοκομικά. Τα πολύ λιπαρά φαγητά καλό είναι να αποφεύγονται ακόμα και στην περίοδο ύφεσης, διότι μπορεί να οδηγήσουν ξανά σε φλεγμονή του εντέρου και έξαρση των συμπτωμάτων του.

Εν κατακλείδι, ο ασθενής πρέπει εξαρχής να έχει γνώση των ομάδων και των ειδών τροφίμων τα οποία του προκαλούν έξαρση των συμπτωμάτων και να τα αποβάλλει μέχρις ότου επανέλθει σε φυσιολογική κατάσταση. Παράλληλα χρειάζεται τακτική επικοινωνία με τον γαστρεντερολόγο, καθώς και με διαιτολόγο ώστε να του παρέχεται μία ισορροπημένη θερμιδικά διατροφή, με προσοχή στις διατροφικές επιλογές τόσο σε περίοδο έξαρσης όσο και ύφεσης. H διόρθωση ελλείψεων του οργανισμού σε βιταμίνες και άλλα στοιχεία, η αποκατάσταση της χλωρίδας και της φυσιολογικής λειτουργίας του γαστρεντερικού μπορούν να αλλάξουν ριζικά την πορεία της νόσου και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Σε καταστάσεις έντονου στρες ή κατάθλιψης συστήνεται και η συμβουλή από ειδικό. Τέλος, η φυσική δραστηριότητα είναι πολύ σημαντική με πολλαπλά οφέλη για την υγεία του ασθενούς, τον περιορισμό των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της πορείας του.

*Ο Δημήτρης Χουτόπουλος  είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Msc – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας