Παγκρεατίτιδα και διατροφή

Το πάγκρεας είναι ένα σκληρά εργαζόμενο όργανο, έχει σχήμα πεπλατυσμένου αχλαδιού, μήκος 15 εκ. περίπου, βρίσκεται στο πίσω μέρος της κοιλιάς και συγκεκριμένα στην «αγκαλιά» του δωδεκαδακτύλου, στο σημείο όπου τελειώνει το στομάχι και αρχίζει το λεπτό έντερο και εκκρίνει πεπτικά ένζυμα στο λεπτό έντερο. Τα ένζυμα αυτά βοηθούν στην πέψη των λιπών, των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων, καθώς και στην απορρόφηση των λιποδιαλυτών βιταμινών, ενώ παράγει την ινσουλίνη, απαραίτητη για τη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.

Γράφει ο Δημήτρης Χουτόπουλος*

Ως παγκρεατίτιδα ορίζεται η φλεγμονή του παγκρέατος και η αδυναμία συνεπώς να εκτελέσει τις βιολογικές του λειτουργίες, δηλαδή την έκκριση ορμονών και ενζύμων για το μεταβολισμό των μακροθρεπτικών συστατικών που λαμβάνουμε από την τροφή.

Η φλεγμονή του παγκρέατος διακρίνεται σε δύο κατηγορίες, την οξεία παγκρεατίτιδα και τη χρόνια παγκρεατίτιδα.

Ως οξεία χαρακτηρίζεται η φλεγμονή του παγκρέατος που συνήθως προκαλείται από χολόλιθους, αλκοόλ, υπερασβεσταιμία, υπερλιπιδαιμία κλπ. Εκδηλώνεται συνήθως με κοιλιακό πόνο, ο οποίος αντανακλά στη ράχη και ο μόνος τρόπος να ανακουφιστεί κάπως το άτομο είναι να πάρει στάση προσευχής (δίπλωμα του σώματος προς τα κάτω). Τα συμπτώματα είναι κυρίως ναυτία, πόνος, εμετοί και ανορεξία.

Όταν το πάγκρεας έχει οίδημα και φλεγμονή για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ασθένεια θεωρείται χρόνια. Ως χρόνια παγκρεατίτιδα χαρακτηρίζουμε την φλεγμονή του παγκρέατος η οποία συνοδεύεται κυρίως από κοιλιακό πόνο στην άνω κοιλία με αντανάκλαση στη ράχη και με ανεπάρκεια τόσο της ενδοκρινούς όσο και της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος (μικτός αδένας με εξωκρινή και ενδοκρινή μοίρα). Συνήθως προκύπτει μετά από χρόνια κατανάλωση αλκοόλ. Στη χρόνια παγκρεατίτιδα κατά κανόνα ο πόνος είναι παροδικός, αλλά σε περιόδους έξαρσης μπορεί να γίνει πολύ έντονος. Τα συμπτώματά της είναι κυρίως ναυτία και εμετοί.

Οι ασθενείς με παγκρεατίτιδα θα πρέπει να ακολουθούν προσεγμένη διατροφή με τα εξής στοιχεία:

1) Χαμηλή σε λίπος: Το λίπος της διατροφής θα πρέπει να καταλαμβάνει το 20-25% της ημερήσιας πρόσληψης των θερμίδων. Για ένα μέσο άνθρωπο θα λέγαμε ότι δεν πρέπει να καταναλώνει πάνω από 25γρ λίπους μέσα στην ημέρα και επίσης κανένα γεύμα να μην έχει πάνω από 10γρ λίπους. Καταναλώνοντας κρέατα όπως κοτόπουλο στήθος (χωρίς πέτσα και κόκκαλα) και ψάρια είναι εφικτό να κρατηθεί χαμηλά το λίπος, σε αυτά τα σημεία.

2) Αποχή από το αλκοόλ: Στην παγκρεατίτιδα είναι πολύ σημαντικό να μην υπάρχει καθόλου κατανάλωση αλκοόλ. Πολλές έρευνες έδειξαν ότι η αφυδάτωση που προκαλεί το αλκοόλ στον οργανισμό είναι υπεύθυνη για την φλεγμονή του παγκρέατος.

3) Περιορισμός ποσότητας φαγητού: Καμιά φορά είναι καλό να αφήνουν αυτά τα άτομα το πάγκρεας να ηρεμήσει μειώνοντας τη θερμιδική πρόσληψη. Αν αντιμετωπίζει κάποιος φλεγμονή θα πρέπει να καταναλώνει καθαρά υγρά, ειδικά όταν ο πόνος είναι έντονος, όπως χυμό μήλο, κράνμπερις, σταφύλι και ζωμούς.

4) Τροφές πλούσιες σε πρωτεΐνη, χαμηλές σε λίπος και πλούσιες σε αντιοξειδωτικά (όπως λευκά κρέατα, φασόλια, φακές, σούπες και γαλατοκομικά χαμηλά σε λιπαρά) ώστε να μη χρειαστεί το πάγκρεας να λειτουργεί πολύ για να τις επεξεργαστεί. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα με παγκρεατίτιδα μπορούν να διαχειριστούν ακόμα και το 30-40% των θερμίδων από το λίπος όταν προέρχεται από τροφές ολικής αλέσεως. Επίσης το σπανάκι, τα blueberries, τα κεράσια και τα ολικής αλέσεως προϊόντα μπορούν να προστατέψουν την πέψη και να καταπολεμήσουν τις ελεύθερες ρίζες οι οποίες καταστρέφουν τα όργανα. Όσον αφορά τα σνακς… προτιμήστε ντομάτες, κεράσια, αγγούρια και φρούτα σε αντικατάσταση των γλυκών τα οποία έχουν ζάχαρη που επιβαρύνει την κατάσταση της παγκρεατίτιδας.

5) Αποφυγή κατανάλωσης κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, αλλαντικών, τηγανητών φαγητών, καθώς και τα πατατάκια του εμπορίου, τη μαγιονέζα, τη μαργαρίνη, τα γαλακτοκομικά υψηλών λιπαρών, τις τροφές με πρόσθετη ζάχαρη ή άλλα γλυκαντικά και τα fast food τα οποία περιέχουν τα trans λιπαρά.

6) Μείνετε ενυδατωμένοι: Με την αφυδάτωση το πάγκρεας ερεθίζεται και οι πόνοι στην κοιλιά γίνονται πιο έντονοι. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται εάν έχετε αναπτύξει διαβήτη. Σε αυτή την περίπτωση χορηγείται ινσουλίνη και συνίσταται εξατομικευμένη διατροφή που θα δοθεί από ειδικούς. Φροντίστε πάντα να έχετε μαζί ένα ρόφημα ηλεκτρολυτών και νερό για να σας κρατάει πάντα ενυδατωμένους και φυσικά, όπως προαναφέρθηκε, αποφύγετε την κατανάλωση αλκοόλ.

7) Φάτε 4 με 6 μικρά γεύματα μέσα στην ημέρα παρά 3 μεγάλα, για να λειτουργεί το πάγκρεας όσο το δυνατό λιγότερο.

8) Αποφύγετε την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας φυτικών ινών διότι μπορεί να καθυστερήσει τη χώνεψη και να οδηγήσει σε λιγότερη από το ιδανικό απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από το φαγητό.

9) Πάρτε συμπλήρωμα πολυβιταμινών για να σιγουρευτείτε ότι ο οργανισμός λαμβάνει τις απαραίτητες βιταμίνες.

10) Τέλος το κάπνισμα, μια που αυξάνει τον κίνδυνο τόσο για παγκρεατίτιδα όσο και για καρκίνο του παγκρέατος.

Συμπερασματικά, τα άτομα που πάσχουν από παγκρεατίτιδα μπορούν σαφώς να αποτρέψουν τα συμπτώματα και σταδιακά να απαλλαγούν με αλλαγή στον τρόπο διατροφής τους, απομακρύνοντας το αλκοόλ πρώτα από όλα (για όσους πίνουν) και κατά δεύτερον τα πολύ λιπαρά φαγητά αντικαθιστώντας τα από άπαχα φαγητά, φρούτα πλούσια σε βιταμίνες και αντιοξειδωτικά και προϊόντα ολικής αλέσεως. Τα συμπληρώματα βιταμινών είναι απαραίτητα καθώς η άσκηση και η επαρκής ενυδάτωση.

*Ο Δημήτρης Χουτόπουλος είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Msc. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.